Medycyna chińska

Wpływ przewlekłego stresu na zdrowie fizyczne – mechanizmy neurofizjologiczne i konsekwencje kliniczne

Przewlekły stres to nie tylko stan napięcia psychicznego. Z biegiem czasu zaczyna zmieniać rytm oddechu, napięcie mięśniowe, pracę jelit czy sposób, w jaki mózg przetwarza bodźce. U wielu pacjentów to właśnie ciało jako pierwsze informuje, że zasoby się kończą – zanim pojawi się wypalenie, bezsenność czy diagnoza depresji. W tym artykule przyglądamy się temu, jak długotrwały stres wpływa na zdrowie fizyczne.

Oś HPA i stres przewlekły – co dzieje się w ciele? 🧐

Reakcja stresowa nie jest ani tylko psychiczna, ani tylko. fizyczna – jest jednocześnie i taka, i taka. Za jej uruchomienie odpowiada tzw. oś HPA (podwzgórze-przysadka nadnercza), która jest nazywana efektorem stresu. 🍃

W pierwszej fazie stresu podwzgórze pobudza przysadkę mózgową do wydzielania ACTH, które stymuluje nadnercza do produkcji kortyzolu i adrenaliny. Układ współczulny przyspiesza tętno, oddech i przekierowuje krew do mięśni.🌬 W warunkach krótkotrwałych to reakcja ochronna.

Problem zaczyna się wtedy, gdy stres się nie kończy.

Przewlekłe pobudzenie osi HPA prowadzi do:

· utraty wrażliwości na kortyzol (tzw. oporność receptorowa),

· zaburzenia rytmów dobowych,

· trwałej aktywacji układu współczulnego,

· osłabienia regeneracji i neuroplastyczności.

Efektem są zaburzenia snu, zmęczenie mimo odpoczynku, rozdrażnienie, nadreaktywność i bóle o typie napięciowym. 😪 Organizm przestaje wracać do równowagi, tkwiąc w trybie mobilizacji, mimo że brak jest realnego zagrożenia.

Przewlekły stres a układ nerwowy, odpornościowy i mięśniowo-szkieletowy

Przewlekły stres działa systemowo i nie ogranicza się do jednej struktury czy układu. 🧠 Z czasem wpływa na funkcjonowanie mózgu, odporność i napięcie mięśniowe. Mechanizmy, które miały chronić organizm, zaczynają go przeciążać. To właśnie dlatego objawy pacjenta bywają rozproszone, trudne do uchwycenia i nieproporcjonalne do zmian strukturalnych. 🙌

👉 Układ nerwowy: przewlekła aktywacja osi HPA zwiększa poziom glutaminianu i pobudliwość ciała migdałowatego. Efekt? Nadreaktywność, drażliwość, obniżony próg bólu i nadwrażliwość na bodźce.

👉 Układ odpornościowy: długotrwały stres zaburza działanie kortyzolu – zamiast chronić, nasila stan zapalny. Może zaostrzać choroby autoimmunologiczne i utrudniać regenerację.

👉 Układ mięśniowo-szkieletowy: napięcie utrzymuje się niezależnie od wysiłku – najczęściej w karku, obręczy barkowej, przeponie, grzbietach. Ciało pozostaje „w gotowości” mimo braku zagrożenia.

Gdzie stres objawia się w ciele? Obserwacje kliniczne 🧐

Stres psychiczny odczuwamy fizycznie, bo mózg nie oddziela emocji od ciała – wszystko odbywa się w jednym układzie nerwowym. 🧠 Gdy stres się utrwala, podnosi napięcie mięśniowe, zaburza wzorce oddechowe i aktywuje układ współczulny.

Jeżeli jesteś fizjoterapeutom skorzystaj z fachowej wiedzy skuteczny Marketing dla fizjoterapeutów

Gdzie w ciele najczęściej gromadzi się stres i jak może się objawiać?

· przepona i górna klatka piersiowa – uczucie duszności, płytki oddech, ścisk w mostku,

· kark, barki, szyja – sztywność, ograniczona ruchomość, ból o typie napięciowym,

· żuchwa i staw skroniowo-żuchwowy – zgrzytanie zębami, zaciskanie, bóle promieniujące do ucha,

· lędźwie i kręgosłup piersiowy – napięcia powięziowe, sztywność, ból bez urazu,

· brzuch – wzdęcia, dyskomfort, zaburzenia trawienia, uczucie ciężaru,

· skóra – swędzenie, pieczenie, nadwrażliwość, czasem pogorszenie dermatoz.

Co z tym zrobić? Znaczenie terapii manualnej, ruchu i współpracy z psychologiem 👨‍⚕️

Przewlekły stres musi zostać rozładowany przez układ nerwowy i ciało. Dlatego najskuteczniejsze podejście obejmuje kilka poziomów działania, które się uzupełniają.

👉 Terapia manualna – praca z przeponą, klatką piersiową, potylicą, żuchwą czy powięzią może pomóc wyciszyć układ współczulny i zmniejszyć napięcia, które pacjent nosi w ciele.

👉 Ruch i oddech – umiarkowana aktywność fizyczna, ćwiczenia rozciągające i regulujący oddech mają potwierdzony wpływ na regulację osi HPA i działanie przywspółczulne. To kluczowe, by wyjść z trybu „walcz lub uciekaj”.

👉 Wsparcie psychologiczne – terapia poznawczo-behawioralna, EMDR czy praca z traumą pomagają przeorganizować sposób, w jaki pacjent reaguje na stresory. Dla wielu osób to nieodzowny element leczenia.

Współpraca fizjoterapeuty, osteopaty i psychologa daje największą szansę, że organizm odzyska zdolność do autoregulacji – nie tylko przez pracę z objawem, ale z jego źródłem. 👨‍⚕️

Bibliografia

1. Alotiby A., Immunology of Stress: A Review Article, J Clin Med. 2024, 13(21): 6394.

2. Edwards R., General Adaptation Syndrome (GAS) and Your Body’s Response To Stress, 7.04.2025, online: https://www.verywellhealth.com/general-adaptation-syndrome-overview-5198270?, dostęp: 14.05.2025.

3. Roberts B., Karatsoreos I., Brain–body responses to chronic stress: a brief review, Fac Rev. 2021, 10: 83.

4. Tsigos C., Chrousos G.P., Physiology of the hypothalamic-pituitary-adrenal axis in health and dysregulation in psychiatric and autoimmune disorders, Endocrinol Metab Clin North Am 1994, 23(3): s. 451-466.